На 14. конференција за логистика и транспорт во Белград, Жељко Бајшански зборуваше за Уредбата за eFTI: што се менува на 9 јули 2027, за кого, што сѐ уште не е готово и како изгледа тоа на една пратка.
Уредбата за eFTI беше тема на предавањето „eFTI: крај на хартијата во товарниот транспорт во ЕУ?“, кое Жељко Бајшански го одржа на 22 октомври на 14. конференција за логистика и транспорт во хотелот Crowne Plaza во Белград, во организација на Српската логистичка асоцијација (SLA). Потоа учествуваше на панелот „eCMR: од хартија до дигитален транспорт“, под модерација на Младенка Тошиќ од SLA, заедно со Тихомир Остојиќ од компанијата Lactalis Србија, Тамара Замерник од компанијата Hisense Europe и Матјаж Ауфлич од компанијата Trinet Informatika.
Ова се главните пораки од предавањето. Планот во пет чекори за подготовка до јули 2027 го објавивме пред конференцијата.
Што менува Уредбата, а што не
Од 9 јули 2027, Уредбата (ЕУ) 2020/1056 ги обврзува сите надлежни органи во ЕУ да ги прифаќаат регулаторните податоци за превоз во електронска форма, преку сертифицирана eFTI платформа. Правилата се исти во сите 27 држави членки и важат за патен, железнички, речен и воздушен превоз, додека поморскиот не е опфатен.
Подеднакво е важно што eFTI не е:
- Не е обврска за превозниците. Обврската е на државата, па кој сака и понатаму може да вози со хартиени документи.
- Не воведува нови податоци. Податоците се исти како денес, само во дигитална форма.
- Не е eCMR. eCMR е договорен документ меѓу страните во работата, а eFTI го уредува односот меѓу стопанството и државата.
- Не ја заменува царината. Декларациите и транзитот остануваат во царинските системи.
Зошто ЕУ го прави ова
Хартијата ги забавува и контролата и наплатата: истите податоци се препишуваат повеќе пати, дигиталниот документ некаде се прифаќа, а некаде не, а контролите траат подолго отколку што треба. Европската комисија ги проценува заштедите на секторот на околу една милијарда евра годишно.
Пример од предавањето: истовар во петок, во Минхен. CMR стигнува во канцеларијата седум до десет дена подоцна, дури тогаш се издава фактурата, а плаќањето стигнува 60 дена потоа. Тие 60 дена се прашање на договор, а седум до десет дена се прашање на хартија.
Како изгледа контролата
Податоците остануваат кај стопанството, на eFTI платформата, и нема централна државна база. На пример, при превоз од Нови Сад до Штутгарт, контролата изгледа вака:
- Возачот покажува QR код на телефон или на хартија.
- Инспекторот го скенира, а барањето оди преку германскиот eFTI портал.
- За неколку секунди инспекторот ги гледа само податоците за кои е овластен.
Секој пристап се евидентира.
Што сѐ уште не е готово
Техничките правила за податоците, пристапот и барањата за платформите се усвоени во 2024 и 2025. Правилата за сертификација на платформите доцнат, а нивниот рок веќе е поместуван. Реално е да се очекуваат првите сертифицирани платформи дури непосредно пред јули 2027, можеби и подоцна, а првите години како период на прилагодување.
Што значи тоа за Србија
eCMR и eFTI се надополнуваат: eCMR е документ меѓу компании, а eFTI им дава на органите пристап до податоците. Податоците од eCMR можат да станат извор за eFTI, со внес само еднаш, па кој ќе воведе eCMR, поминал половина пат.
Од 2 ноември 2026, Дополнителниот протокол кон Конвенцијата CMR за електронскиот товарен лист е во сила за Србија. На рутите на кои протоколот го ратификувале двете земји, eCMR може да има иста правна вредност како хартиениот товарен лист. Правната рамка сега постои, а практиката допрва треба да ја стигне.
Уредбата за eFTI до Србија стигнува преку пристапните преговори, преку Транспортната заедница, а најбрзо преку пазарот: нарачателите од ЕУ веќе бараат дигитални податоци. Затоа подготовката не вреди да се одложува.
Една пратка, во живо
Предавањето го завршивме со демонстрација во eFTI Connect, поврзан со демо eFTI портал:
- Налог. Поаѓаме од она што компанијата веќе го има: налог за превоз, пакувална листа, па дури и единствена царинска декларација (ЕЦД) во PDF формат. Вештачката интелигенција ги извлекува податоците од нив и го пополнува eCMR, па никој не мора да ги препишува. Човек го прегледува пополнетиот образец пред да го зачува.
- eCMR. Електронскиот товарен лист е на едно место за сите учесници во превозот.
- Потпис при истовар. Потписот веднаш е во документот, па никој не чека хартијата да се врати.
- Контрола. Надлежниот орган пристапува до податоците преку eFTI порталот.
Да бидеме прецизни: eFTI Connect сѐ уште не е сертифицирана eFTI платформа, а во демонстрацијата користевме демо портал, не национален портал во работа. Покажавме како функционира текот, а не официјална контрола.
За возачот тоа значи помалку администрација и помалку простор за грешка. Кога стоката е оштетена или некој бара дополнителна информација, документацијата е на едно место, а не во папка во кабината или низ мејлови, а забелешките и фотографиите се внесени на самото место, заедно со потписот.
Благодарност
Им благодариме на организаторите од Српската логистичка асоцијација (SLA), на Тихомир Остојиќ од компанијата Lactalis Србија и на Тамара Замерник од компанијата Hisense Europe за учеството на панелот и на сите што дојдоа, поставија прашање или застанаа кај нашиот штанд.
Посебен поздрав до колегите од компанијата Trinet Informatika од Словенија и до господинот Матјаж Ауфлич, кој заедно со Жељко учествуваше на панелот.
Ако не бевте во Белград, пишете ни: со задоволство ќе ви ја покажеме истата демонстрација.
Повеќе за конференцијата: logistika.biz
Возете стока, не хартија.
